- 1 Şubat 2026
- Yayınlayan: alisuat
- Kategori: Kategori Blog
KPI (Key Performance Indicator), günümüz iş dünyasında şirketlerin stratejik hedeflerine ulaşmalarının temel yapı taşıdır.
“Anahtar Performans Göstergesi” olarak dilimize çevrilen bu kavram işletmelerin tüm birimlerini ve personelini belirli bir yöne yönlendirerek önemli olan performans metriklerine odaklanmalarını sağlar.
KPI’lar ham verileri anlamlandırarak eyleme dönüştüren ve şirketlerin gelecekteki kararlarını şekillendiren bir pusula görevini görmektedir. Başarılı işletmeler gelişi güzel değil, ölçülebilir ve somut KPI’lar belirlemeyi önemser.
Bu yazıda, KPI’ların ne olduğunu, nasıl belirlendiğini ve pratik uygulamalarını detaylı bir şekilde inceledik.
KPI Türleri Nelerdir?
KPI’lar işletmenin farklı alanlarında uygulanabilen ve her şirketin kendisine özgü ihtiyaçlarına göre değişebilen çeşitli türlerde ortaya çıkar.
Genel olarak KPI’lar birbirinden farklı alanları kapsayan çeşitli kategorilere ayrılmaktadır:
- Finansal KPI’lar: Finansal KPI’lar işletmenin finansal durumunu ve para ilişkili performansını ölçer. Satışların miktarı, kar marjı, nakit akışı, brüt kar, net kar, bilanço, gelir-gider tabloları, finans tabloları ve operasyonel nakit akışı gibi göstergeler bu kategoriye dahil olur.
- Operasyonel KPI’lar: Operasyonel KPI’lar işletmelerin iş süreçlerinin etkinliğini ve içsel operasyonlarının verimliliğini ölçer. Üretim hızı, üretim maliyetleri, stok devir hızı, siparişlerin işlenme hızı, müşteri yanıt süreleri ve kalite kontrol gibi ölçütler bu kategoriye yer alır.
- Müşteri KPI’ları: Müşteri KPI’ları şirketlerin müşteri memnuniyetini, müşteri sadakatini ve müşteri ilişkilerini ölçer. Müşteri sadakat oranı, müşteri geri dönüş oranı, müşteri memnuniyet anketleri, müşteri memnuniyeti puanı (CSAT) ve müşteri yaşam boyu değeri (CLV) gibi ölçütler bu kategori altında değerlendirilir.
- Çalışan (İnsan Kaynakları) KPI’ları: Çalışan KPI’ları kuruluşların çalışanlarının performansını, gelişimini ve tatmin seviyesini ölçer. Çalışan memnuniyeti, işten ayrılma oranı, çalışan eğitim saatleri, eğitim programlarına katılım oranları, çalışan devir oranı ve işe alım süresi gibi ölçütler bu kategoriye girer.
- Satış KPI’ları: Satış KPI’ları bir şirketin büyümesinde önemli bir ölçüdür ve şirket içindeki gelir getirici faaliyetlerin performansını izlemek için kullanılır. Satış raporları, tahsilat raporları, yeni müşteri oranı, satış döngüsü uzunluğu, toplam satış hacmi ve ortalama dönüşüm süresi gibi göstergeler bu alana dahil olur.
- Pazarlama KPI’ları: Pazarlama KPI’ları pazarlama çabalarınızın başarısını izler ve hangi yöntemlerin olumlu etki yaratıp yaratmadığını değerlendirmenin net, basit ve erişilebilir bir yoludur. Aylık web sitesi trafiği, nitelikli potansiyel müşteri sayısı, tıklanma oranı, sosyal medya katılımı ve e-posta açma oranı gibi göstergeler bu kategoriye yer alır.
- E-Ticaret KPI’ları: E-ticaret için kullanılan KPI’lar genel itibariyle bazı standartlara sahip ve benzer olsa da dönemsel olarak değişiklik gösterebilir. Alışveriş sepeti dönüşüm oranı, ziyaretçi başına gelir, yeni müşteri edinme oranı, tekrar sipariş veren müşteri geliri ve sipariş başına tanıtım maliyeti gibi göstergeler bu alana dahil olur.
- Proje Yönetimi KPI’ları: Proje yönetimi KPI’ları, projelerin başarılı bir şekilde tamamlanmasını ölçer. Proje için ayrılan süre, proje maliyeti, proje tamamlanma oranı ve proje kalitesi gibi veriler proje yönetimi KPI’ları için önemli performans göstergeleri olarak kullanılır.
Neden KPI’lar Kullanılır? Faydaları Nelerdir?
KPI’lar, günümüzün rekabetçi ve yüksek tempolu iş ortamında işletmelerin başarıya ulaşmasının vazgeçilmez araçlarıdır.
- Veri Yönetimi ve Karar Verme: Günümüzde işletmeler muazzam miktarda veri toplarlar, ancak kullanamadığımız verilerin hiçbir fayda sağlamaz. KPI’lar ham verileri anlamlandırıp eyleme dönüştürerek yöneticilerin bilinçli kararlar almasını sağlar.
- Hedeflerin Ölçülmesi ve Takibi: KPI’lar belirli hedeflere ne kadar yaklaşıldığını görmek için somut bir ölçüt sağlar. Ölçülemeyen bir şeyin başarısına karar vermek belirsiz olacağından KPI’lar karar verme süreçlerinde olmazsa olmaz araçlardır.
- Performans Artırma: KPI’lar çalışanların belirli bir amaç için çalışmasını sağlar ve performanslarını arttırmaya yardımcı olur. Çalışanlar hedefleriyle karşılaştırma yaparak motivasyonlarını ve manevi tatminlerini artırabilirler.
- İyileştirme ve Gelişim: Bir şirket KPI’lar sayesinde hangi alanlarda başarılı, hangilerinde gelişime ihtiyaç duyduğunu net bir şekilde görebilir. Mevcut durum ile hedeflenen durum arasındaki farkı anlamak hangi adımların atılması gerektiğini belirler.
- Geleceği Görme ve Proaktif Planlama: KPI’lar işletmenin şu anki durumunu görmekle birlikte gelecekte yaşanacak sorunları veya fırsatları önceden görebilmesine imkan tanır. Şirketlerin rakiplerine karşı KPI verileri ile öne geçmeleri ve daha güçlü stratejik planlar yapabilmeleri mümkün hale gelir.
- Şirket Yönetimini Kolaylaştırma: KPI şirket içerisinde çok sayıda konuda veri üretilmesini sağlayarak yönetimi kolaylaştırır. Normal zamanda incelenme olasılığı düşük veriler KPI sayesinde düzenli incelenip olası riskler önceden tespit edilebilir.
- Ekip Ruhu ve İletişim: KPI’lar ekip ruhu ile çalışma ortamı hazırlayarak şirket içi iletişim oranını artırır. Aynı hedefler doğrultusunda çalışan ekipler bireysel ve toplu başarıları daha net bir şekilde görebilirler.
- Kaynak Yönetimi ve Tasarruf: KPI’lar şirket varlıklarınızı daha doğru yönetmeyi sağlayarak tasarruf oluşturmaya imkan verir. Performans bazlı ücretlendirmede veriler dinamik olarak takip edilerek kaynaklar daha verimli şekilde kullanılır.
Şirketlerde KPI Nasıl Belirlenir? (KPI Belirlerken Gereken 5 Faktör)
KPI’ları belirlemek performans yönetimi sürecinin en önemli ve kritik parçalarından biridir.
Şirketlerde KPI belirlenirken göz önüne alınması gereken 5 temel faktör şunlardır:
- Gerçekçi Olması (Realistic)
KPI’ın en başta gerçekçi olması gerekir ve çalışanın kapasitesi, yetkinliği, bir önceki dönemdeki başarısı, sağlık durumu hatta psikolojik durumu gözlemlenip hedef ona göre belirlenmelidir.
Amaç çalışanın üzerinde baskı oluşturmak değil, daha verimli çalışmasını sağlayıp daha başarılı olmasına yardımcı olmaktır. Hedef belirlerken bir önceki yıla göre ve personel sayısı gibi diğer parametreleri göz önüne alarak gerçekleşme olasılığı yüksek bir KPI belirlenmelidir.
- Ölçülebilir Olması (Measurable)
KPI’ın bir diğer kritik noktası hedeflerin net ve ölçülebilir olmasıdır. Bir hedefin hedef sayılabilmesi için sayısal bir sonuca ya da ölçülebilir bir değere sahip olması gerekir.
Örneğin, “müşteri memnuniyeti” gibi soyut bir kavram yerine “müşteri memnuniyeti puanı %96’nın üzerinde” gibi somut bir ölçüt tercih edilmelidir.
Net olmayan hedefler çalışanda başarısızlık hissi ve dikkat dağınıklığı yaratacağından kesinlikle tatmin edici bir sonuca ulaşamaz.
- Zamanı Tanımlı Olması (Time-Based)
KPI ile ilgili bir diğer önemli parametre zamandır. Her hedefin yani her KPI’ın bir son tarihi (deadline) olmalıdır.
Hedef kadar hedefin ne kadar zamanda gerçekleştirilmesi gerektiği, çalışmayı ve başarıyı ölçmek için olmazsa olmaz unsurlardan biridir. Belirli bir termin süresi konması halinde hedefin performansı ölçülebilir hale gelir.
Örneğin, “bir yıl boyunca müşteri memnuniyetini %96’nın üzerinde tutmak” gibi zaman dilimi takibi ve değerlendirmeyi kolaylaştırır.
- Amacı Belirli Olması (Purpose-Driven)
Birimler için belirlenen hedeflerin belli bir amacı ve anlamı olmalıdır. Bu amaç doğrultusunda çalışanlar daha motive olabilmektedir. Çünkü kendisi ile alakalı olmadığını düşündüğü bir KPI veya hedef için personelin o hedefe odaklanması oldukça zordur.
Örnek vermek gerekirse pazarlama birimi için müşteri sayısını %10 artırma hedefi, pazarlama birimini bir amaca yönlendirir ve hedefi gerçekleştirebilmek için çabalamasını destekler.
- Ulaşılabilir Olması (Attainable)
Bir KPI belirlerken ulaşılamaz bir hedef tercih etmek, o KPI için çalışanların “Zaten yapamayız” karamsarlığına kapılmasına ve daha başlamadan pes etmesine sebep olmaktadır.
Örneğin, üretimin %40 artması gibi bir hedef konduğunda personel sayısı ve üretim ekipmanı aynıysa bu sayıya ulaşılabilmesi oldukça zordur. Bunu daha gerçekçi bir seviyeye çekmek çok daha mantıklı olacaktır.
KPI’lar belirlenirken her şeyden önce çalışan ve yönetici diyalog halinde olmalı, hedefler mutlaka beraber belirlenmelidir.
SMART Konsepti
KPI’ların olmazsa olmaz özellikleri “S.M.A.R.T.” konsepti ile de özetlenebilir. Bu konsept KPI’ların beş temel özelliğini vurgular:
- S (Spesifik): KPI’lar belirli ve net olmalıdır
- M (Measurable): Ölçülebilir sayısal değerleri olmalıdır
- A (Attainable): Ulaşılabilir ve gerçekçi olmalıdır
- R (Relevant): İşletmenin hedefleriyle ilgili olmalıdır
- T (Time-Based): Belirli bir zaman dilimi içinde ölçülmelidir
KPI Belirlemek Neden Önemlidir?
KPI belirlemek, işletmelerin stratejik hedeflerine ulaşması ve performansını iyileştirmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. KPI’lar sayesinde hedeflerin ne kadar doğru yerine getirildiği gözlemlenebilir ve gerekirse değişiklikler yapılabilir.
KPI’ların belirlenmesi, yöneticilere iş süreçleri ve performansı hakkında somut veriler sunarak doğru kararlar almalarını sağlar. Ölçülebilir veriler üzerinden yapılan kararlar, sezgiye dayalı kararlardan çok daha güvenilir ve etkilidir. Ayrıca KPI’lar çalışanların belirli bir amaç için çalışmasını sağlayarak iş motivasyonu ve manevi tatminlerini arttırır.
Son olarak KPI’ları belirlemek işletmenin veri odaklı bir yönetim kültürü geliştirebilmesine ve geçmiş verilerini analiz ederek gelecek hakkında daha doğru öngörüler yapmasına yardımcı olur. Bu sayede işletme, gelecek planlarını daha sağlam bir şekilde oluşturabilir ve rakiplerine karşı avantaj sağlayabilir.
KPI Nasıl Hesaplanır? Nasıl Ölçülür?
KPI hesaplaması şirketin ya da projenin türüne göre değişiklik gösterebilir.
1. Sayarak KPI Hesaplamak
Saymak, gözlemlediğiniz bir şeye bir miktar koymanın açık ara en kolay yoludur. Bu yöntemde basit olarak belirli bir olay veya durumun kaç kez meydana geldiği sayılır.
Örnekler arasında memnun olan müşteri sayısı, iş kazası sayısı ve satış sayısı gibi göstergeler bulunur. Bu yöntem kolay anlaşılır ve uygulaması basit KPI’lar için idealdir.
2. Yüzde ile KPI Hesaplamak
Yüzdeler, bir popülasyondaki belirli bir özelliği sergileyen kişi veya nesnelerin sayısının toplam nüfus büyüklüğüne bölünüp 100 ile çarpılmasıyla elde edilen sayılardır.
Memnun olan müşterilerin yüzdesi, işyerinde yaralanan çalışanların yüzdesi ve satışla sonuçlanan satış aramalarının yüzdesi bu kategoriye dahil olur.
Yüzde hesaplamaları oransal bilgi sağladığından karşılaştırma yapılırken son derece faydalıdır.
3. Ortalama ile KPI Hesaplamak
Ortalama genellikle toplam/toplamın dayandığı bir dizi şey veya insan sayısına bölünmesi ile elde edilir.
Ortalama müşteri memnuniyeti derecesi, çalışan başına yaralanma nedeniyle kaybedilen ortalama gün sayısı ve satış çağrısı başına ortalama satış geliri bu yöntemin örnekleridir.
4. Oran ile KPI Hesaplamak
Oran, payı’ı payda ile bölmektir. Ortalamadan daha detaylı sonuçlar elde etmeye yardımcı olur.
Alınan toplam satış gelirinin faturalanan toplam satış gelirine bölünmesi veya toplam satış gelirinin, bu geliri oluşturan satış çağrılarına harcanan toplam saate bölümü oran hesaplamasının örnekleridir.
KPI ile Nasıl Analiz Yapılır?
KPI analizi yapılırken doğru zamanda doğru soruları sorma becerisi başarıda büyük rol oynar.
- Temel Sorular: Ne Ölçmek Gerekir?
KPI analizi yapılırken ilk olarak aşağıdaki temel sorulara cevap aranmalıdır:
- Satış hedeflerimizi gerçekleştirebiliyor muyuz?
- Müşteri memnuniyeti sağlayabiliyor muyuz?
- Çalışma sistemimiz operasyonel verimliliğimiz için yeterli mi?
- Maliyetlerimiz öngörülerimizle uyumlu mu?
- Çalışanlarımız verimli iş üretebiliyor mu?
Bu sorulara net bir şekilde cevap verebilmek işletmenin gerçek durumunu anlamada ve gelecek planları belirlemede temel adım olur.
- Analiz Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
KPI analizi yaparken verilerin doğru ve güncel olması oldukça önemlidir.
Eski veya hatalı verilerle yapılan analiz yanıltıcı sonuçlara yol açabilir. Analiz sürecinde verilerin toplandığı kaynaklar kontrol edilmeli, veri bütünlüğünü sağlanmalı ve düzenli olarak sonuçlar gözden geçirilmelidir.
Ayrıca KPI’lar birbirinden bağımsız değerlendirilmemeli, aralarındaki ilişkiler ve etkileşimler göz önüne alınmalıdır.
- Analiz Sonuçlarını Eyleme Dönüştürme
KPI analizi yapmanın amacı sonuçları eyleme dönüştürerek işletmeyi iyileştirmektir. Analiz sonuçlarına göre aşağıdaki adımlar atılmalıdır:
- Hedeflerinizi tespit edin ve somutlaştırın.
- Hedefi başarmak için neler gerektiğini listeleyin.
- Organizasyonunuzu çalışanlarınızın bireysel performanslarından başlayarak daha üst yapılara kademeli olarak değerlendirin.
- Verilerin ve göstergelerin takibini sürekli ve periyodik olarak yapın.
- İlerleme ve gerileme olan alanları ölçüp tespit edin.
- Belirlediğiniz gerileme olan alanlarda harekete geçerek çalışanlarınızı, süreçlerinizi, ürünlerinizi veya hizmetlerinizi iyileştirin.
- Karşılaştırma ve Benchmarking
KPI analizi yaparken sadece kendi verilerinizi değil, sektördeki rakiplerin performansını da göz önüne almalısınız.
Sektördeki benzer işletmelerin KPI’larını karşılaştırmak (benchmarking), işletmenizin nerede durduğunu anlamada yardımcı olur. Bu sayede hedeflerinizi güncelleyebilir ve rekabetçi bir seviyeye çıkabilirsiniz.
- Trend Analizi ve Dönemsel İzleme
KPI’ları belirli zaman aralıklarında (haftalık, aylık, üç aylık, yıllık) izlemek işletmede yaşanan değişimleri ve trendleri görmeyi sağlar.
Trend analizi, geçmiş verilerinizi analiz ederek gelecek hakkında öngörüler yapmanıza yardımcı olur. Böylece işletme olası sorunları önceden görebilir ve çözüm üretebilir.
- Sonuçları Raporlama ve Arşivleme
KPI analizi yapıldıktan sonra sonuçlar raporlanmalı ve arşivlenmelidir.
Bu raporlar gelecek dönemlerde referans olarak kullanılabilir ve işletmenin performansının tarihçesini oluşturur.
Düzenli raporlama, başarı ve başarısızlıkları izlemeyi ve öğrenilecek dersleri ortaya çıkarmayı sağlar.
KPI Örnekleri
Farklı sektörlerde ve departmanlarda kullanılan KPI örnekleri işletmenin kendine özgü KPI’lar geliştirebilmesine yardımcı olur.
Yaygın olarak kullanılan KPI örnekleri işletme türlerine ve departmanlara göre aşağıdaki gibidir:
İnsan Kaynakları KPI Örnekleri:
- Çalışan devir oranı: Belirli bir dönemde işten ayrılan çalışanların toplam çalışan sayısına oranı
- İşe alım süresi: Yeni bir pozisyon açılması ile o pozisyonun doldurulması arasında geçen süre
- Çalışan bağlılığı seviyesi: Çalışanların şirkete olan sadakat ve bağlılık düzeyi
- Çalışan memnuniyeti: Çalışanların işlerinden ve çalışma ortamından ne derece memnun olduğu
- Çalışan devamsızlık oranı: Çalışanların belirsiz nedenlerle işe gelmediği günlerin oranı
- Çalışan eğitim saatleri: Çalışanlara verilen eğitim ve geliştirme programlarının saati
- Ortalama çalışma süresi: Çalışanların işletmede ortalama olarak kaç yıl çalıştığı
Satış KPI Örnekleri:
- Satış raporları: Belirli bir dönemde gerçekleşen satış işlemlerinin detaylı raporu
- Tahsilat raporları: Satılan ürünlere ait paraların tahsil edilme durumunun raporu
- Yeni müşteri oranı: Belirlenen dönemde elde edilen yeni müşteri sayısı
- Satış takibi için harcanan zaman: Satış temsilcilerinin müşterilerle görüşme ve takip için harcadığı zaman
- Satış döngüsü uzunluğu: Müşterinin ilk temas noktasından satın alma kararı verene kadar geçen süre
- Toplam satış hacmi: Belirli bir dönemde gerçekleşen toplam satış miktarı
- Ortalama dönüşüm süresi: Potansiyel müşterinin alıcıya dönüşmesi için gereken ortalama süre
Pazarlama KPI Örnekleri:
- Aylık web sitesi trafiği: Her ay web sitesini ziyaret eden insan sayısı
- Sitede geçirilen süre: Ziyaretçilerin web sitesinde ortalama olarak geçirdikleri süre
- Ortalama oturum süresi: Bir ziyaretçinin tek bir oturumda web sitesinde harcadığı ortalama süre
- Blog trafiği: Blog yazılarına erişen ziyaretçi sayısı
- Nitelikli potansiyel müşteri sayısı: Satış olasılığı yüksek olan potansiyel müşteri sayısı
- Tıklanma oranı: Yayınlanan reklamların tıklanma oranı
- Sosyal medya katılımı: Sosyal medya hesaplarına gelen beğeni, yorum ve paylaşım sayısı
- E-posta açma oranı: Gönderilen pazarlama e-postalarının açılma oranı
Finansal KPI Örnekleri:
- Gelir artış oranı: Belirli bir dönemde işletmenin gelirinin ne kadar arttığı
- Brüt kar marjı: Satış gelirinden satılan malların maliyeti çıkarıldıktan sonra kalan kar oranı
- Net kar: Tüm giderlerin düşülmesinden sonra kalan kar miktarı
- Nakit akışı: İşletmeye giren ve çıkan nakit miktarı
- Ciro: Belirli bir dönemde satılan ürünlerin toplam değeri
- Masraflar: İşletmenin yapması gereken toplam masraf ve giderler
- Varlık değeri: İşletmenin sahip olduğu toplam varlıkların değeri
Müşteri KPI Örnekleri:
- Müşteri memnuniyeti oranı (CSAT): Müşterilerin ürün ve hizmetten ne derece memnun olduğu
- Müşteri geri dönüş oranı: Müşterilerin tekrar satın alma yapma oranı
- Müşteri sadakat oranı: Müşterilerin işletmeye olan bağlılık düzeyi
- Müşteri yaşam boyu değeri (CLV): Bir müşterinin işletmeye sağladığı toplam değer
- Pazar payı: İşletmenin toplam pazardaki oranı
- Marka gücü: Işletmenin pazardaki itibar ve tanınırlığı düzeyi
Operasyonel KPI Örnekleri:
- Üretim hızı: Belirli bir sürede üretilen ürün miktarı
- Stok devir hızı: Stoğun ne sıklıkla yenilendiği
- Müşteri yanıt süresi: Müşteri talebine verilen cevabın hızı
- Kalite kontrol: Ürün kalitesinin standartlara uyum oranı
- Kaynak tahsisi: Kaynakların departmanlar arasında ne kadar etkili dağıtıldığı
Sıkça Sorulan Sorular
KPI hakkında işletmelerin merak ettiği diğer soruları yanıtladık.
KPI açılımı nedir?
KPI, İngilizce “Key Performance Indicator” sözcüklerinin kısaltılmış halidir.
Bu kavram işletmelerin stratejik hedeflerine ulaşabilmeleri için belirlenen ve ölçülebilir performans göstergelerini ifade eder. KPI’lar işletmenin başarısını ölçmek ve performansını değerlendirmek için kullanılan önemli araçlardır.
KPI’nin Türkçesi nedir?
KPI’nin Türkçe karşılığı “Anahtar Performans Göstergesi” veya “Temel Performans Göstergesi” olarak tanımlanır.
Daha anlaşılır bir ifadeyle KPI’lar işletmelerin belirledikleri hedefler anlamına gelir. Kısaca “İş Dünyasında Hedefler” olarak da özetlenebilen KPI kavramı, şirketlerin performansını ölçmek için kullanılan ölçütlerdir.
Kpı takibi nedir?
KPI takibi, belirlenen hedeflerin belirli zaman aralıklarında izlenmesi ve ölçülmesidir.
KPI takibi yapılırken hedeflere ne kadar yaklaşıldığı gözlemlenir ve performansta meydana gelen değişiklikler de kayıt altına alınır.
Bu sayede hedeflerinize ulaşma olasılığı önemli ölçüde artar.
Kpı raporu nedir?
KPI raporu, belirli bir dönemde elde edilen KPI verilerinin analiz edilerek sunulduğu belgedir.
KPI raporunda hedeflerin ne kadar başarıyla gerçekleştirildiği, hangi alanlarda başarı sağlandığı ve hangi alanlarda gelişime ihtiyaç olduğu detaylı bir şekilde yer alır.
Bu raporlar işletme yöneticilerine karar almada yardımcı olurken aynı zamanda gelecek dönemlerde referans olarak da kullanılabilir. KPI raporları düzenli olarak arşivlenmelidir.
KPI ödülleri ne demek?
KPI ödülleri, çalışanların veya departmanların belirlenen KPI hedeflerini tutturdukları veya üzerine çıktıkları zaman verilen teşvik ve ödüllerdir.
Şirketler başarıları ödüllendirmek için hediyeler, bonus, izin veya kariyer ilerlemesi gibi çeşitli yöntemler kullanabilirler.
KPI ödülleri çalışan motivasyonunu arttırırken aynı zamanda performans ve verimlilik artışını da sağlar.